როცა პატარა წლინახევრის ასაკში სულ რამდენიმე სიტყვას ამბობს, მშობლები ჩვეულებრივ თვლას იწყებენ: რამდენი სიტყვა აქვს უკვე და რამდენი „უნდა ჰქონდეს“. ცენტრ „ნეირონის“ სპეციალისტები გთავაზობენ, სიტუაციას უფრო ფართოდ შეხედოთ. სიტყვების რაოდენობა მნიშვნელოვანია, მაგრამ მეტყველება კომუნიკაციიდან იზრდება. კომუნიკაციის შემჩნევა კი პირველ ფრაზებამდე დიდი ხნით ადრეა შესაძლებელი.
არა მხოლოდ „ლაპარაკობს თუ არა“
მთავარი კითხვა ის კი არ არის, რამდენი სიტყვა იცის ბავშვმა, არამედ ის, როგორ ურთიერთობს: როგორ ითხოვს, როგორ ამბობს უარს, როგორ აჩვენებს რამე საინტერესოს და როგორ ესმის, რას ეუბნებიან უფროსები. ბავშვმა შეიძლება ცოტა სიტყვა იცოდეს, მაგრამ აქტიურად ურთიერთობდეს ჟესტებითა და მზერით. შეიძლება კი სიტყვები იცოდეს, მაგრამ თითქმის არ იყენებდეს მათ სხვა ადამიანისთვის მისამართად.
რას დავაკვირდეთ 1-დან 2 წლამდე ასაკში
- ეხმიანება თუ არა ბავშვი საკუთარ სახელს;
- მიმართავს თუ არა უფროსს, როცა რამე სჭირდება;
- უყურებს თუ არა უფროსს ურთიერთობისას და გადააქვს თუ არა მზერა საინტერესო საგნიდან უფროსზე;
- იყენებს თუ არა მითითების ჟესტს და უჩვენებს თუ არა უფროსს საინტერესო საგნებსა და მოვლენებს;
- შეუძლია თუ არა თხოვნა და უარის თქმა: ჟესტით, ბგერით, თავის მოძრაობით ან სიტყვით;
- უჩნდება თუ არა ბგერამიბაძვები, როგორიცაა „ბი-ბი“, „მიაუ“, „ბახ“, „ნიამ“;
- ესმის თუ არა მარტივი თხოვნები: „მომეცი“, „მომიტანე“, „მოდი აქ“;
- ცნობს თუ არა ნაცნობ ადამიანებსა და საგნებს, იმეორებს თუ არა უფროსის მოძრაობებს;
- თამაშობს თუ არა უფროსთან მარტივ თამაშებს და იყენებს თუ არა სათამაშოებს დანიშნულებისამებრ: აგორებს მანქანას, აჭმევს თოჯინას, ტელეფონში ამბობს „ალო“;
- ამჩნევს თუ არა სხვა ბავშვებს, აკვირდება თუ არა მათ, იმეორებს თუ არა მათ მოქმედებებს.
ეს ჩამონათვალი არ არის ტესტი და არც დიაგნოზის დასმის საშუალება. ეს არის ორიენტირი, თუ რას მიაქციოთ ყურადღება, რათა შემდეგ მშვიდად განიხილოთ თქვენი დაკვირვებები სპეციალისტთან.
ჟესტი, მზერა და სიტყვა ერთად მუშაობს
ერთხელ მშობელმა ცენტრის სპეციალისტს ჰკითხა: საჭიროა თუ არა ბავშვს თითით მითითება ვასწავლოთ, თუ ის ისედაც თვალებში გვიყურებს? პასუხი ასეთია: კომუნიკაციის თითოეული ფორმა უკვე წინ გადადგმული ნაბიჯია, მაგრამ ცალ-ცალკე ისინი ხშირად არ მუშაობს. თუ ბავშვი მხოლოდ იყურება, უფროსმა შეიძლება ვერ გაიგოს, რა უნდა. თუ მხოლოდ თითით აჩვენებს, მაგრამ უფროსის ყურადღებას არ ეძებს, თხოვნა შეიძლება შეუმჩნეველი დარჩეს. ყველაზე გასაგები კომბინაციაა: ჟესტი, მზერა და სიტყვა (ან ბარათი, თუ სიტყვები ჯერ არ არის). ცენტრში კომუნიკაციას ხიდს ადარებენ: რაც მეტი საყრდენი აქვს, მით უფრო მყარია.
ამასთან, მზერით კონტაქტს ძალით არ მოითხოვენ. ზოგიერთ ბავშვში თვალებში პირდაპირი ყურება სენსორულ გადატვირთვას იწვევს. უფროსის სახის მიმართულებით გახედვაც კი უკვე ურთიერთობის პარტნიორზე ორიენტაციად ითვლება.
როდის მივმართოთ სპეციალისტს
ცენტრის ლოგოპედი მოკლედ პასუხობს: რაც უფრო ადრე, მით უკეთესი. თუ 3 წლის ასაკში ბავშვი მეტყველებას ურთიერთობისთვის არ იყენებს, ეს პირველი სიგნალია, რომ კონსულტაციაა საჭირო. თუ 4 წლისთვის გვიანი ბგერები არ გამოსდის, ესეც მიმართვის საბაბია. მაგრამ სამ-ოთხ წლამდე ლოდინი სავალდებულო არ არის. ხშირად მშობლები მაშინ მოდიან, როცა ბავშვი უკვე 4-5 წლისაა და სირთულეები აშკარა გახდა, თუმცა მათი შემჩნევა უფრო ადრეც შეიძლებოდა.
შეგიძლიათ მოხვიდეთ აშკარა პრობლემების გარეშეც
ყველაზე პატარებისთვის ცენტრში არის კურსი „დედა და პატარა“. ის შესაფერისია არა მხოლოდ იმ ბავშვებისთვის, ვისაც უკვე აქვს სირთულეები, არამედ მეტყველების სირთულეების პრევენციისა და ადრეული განვითარების მხარდაჭერისთვისაც. ლოგოპედი პატარებისთვის, როგორც ცენტრში ამბობენ, „გასწორებას“ კი არ ნიშნავს, არამედ თამაშს, დახმარებასა და მხარდაჭერას.
თუ ზემოთ მოცემული ჩამონათვალის მიხედვით კითხვები გაგიჩნდათ, ჩაეწერეთ პირველად კონსულტაციაზე. სპეციალისტები ნახავენ, რა უნარები აქვს ბავშვს უკვე, და გირჩევენ, რა გააკეთოთ შემდეგ.
წყაროები
- ჩეკლისტი 1–2 წლისთვის: სახელზე გამოხმაურება, ჟესტი, მზერა, თხოვნა, უარი, ბგერამიბაძვები, თამაში
- საჭიროა თუ არა მითითების ჟესტის სწავლება, თუ მზერა უკვე არის: კომუნიკაციის ფორმები
- როდის მივმართოთ ლოგოპედს: „რაც უფრო ადრე, მით უკეთესი“, ორიენტირები 3 და 4 წელი
- კურსი „დედა და პატარა“: ნუ დაელოდებით 4–5 წელს, შესაფერისია პრევენციისთვისაც
- ლოგოპედი პატარებისთვის: თამაში, დახმარება, მხარდაჭერა და არა „გასწორება“